BIGtheme.net http://bigtheme.net/ecommerce/opencart OpenCart Templates

จากเรื่องอีสานสู่ระดับชาติ มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ “การกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในประชาชน”

“คนอีสานเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีปีละกว่า 20,000 คน นี่คืออย่างน้อยที่เรามีข้อมูล…”  ใครจะไปคิดว่ามะเร็งท่อน้ำดีมีผลต่อสุขภาวะคนอีสานมากขนาดนี้

น้อยคนที่จะเคยได้ยินหรือรู้จัก“มะเร็งท่อน้ำดี” มะเร็งชนิดหนึ่งที่อยู่ในกลุ่มมะเร็งตับที่เป็นที่คุ้นหูของคนไทยมากกว่า แต่ถ้ามองย้อนไปถึงสาเหตุและที่ไปที่มาของโรค หลายคนคงคุ้นหูกับ “พยาธิใบไม้ตับ” ที่เคยมีการรณรงค์เป็นกระแสเมื่อนานมาแล้ว ทั้งหน่วยรณรงค์ สื่อโทรทัศน์ วิทยุ กับแคมเปญ “คนอีสานไม่กินปลาดิบ” แม้ว่าจะทำให้เกิดกระแสการไม่บริโภคปลาดิบในสังคม แต่เรื่องนี้ยังไม่จบ ผลของพฤติกรรมนี้ยังทำให้เกิดผลเสียต่อร่างกายอย่างเงียบๆ จนก่อให้เกิด“มะเร็งท่อน้ำดี”  คือ มะเร็งที่เกิดจากเซลล์ของเยื่อบุทางเดินน้ำดีมีการแบ่งตัวอย่างผิดปกติโดยอาจพบมะเร็งท่อน้ำดีในเนื้อตับและมะเร็งท่อน้ำดีนอกตับหรือร่วมกัน คนที่ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งมากกว่าคนที่ไม่มีพยาธิ 16 เท่า ในประเทศไทยมะเร็งท่อน้ำดีเกิดจากหลายสาเหตุ แตกต่างกันไป

ในเครือข่ายสมัชชาสุขภาพภาคอีสาน ได้มีการนำประเด็นนี้มาพูดคุยกันครั้งแรกเมื่อปลายปี 2556 ในกระบวนการพัฒนากลไกคณะกรรมการจัดสมัชชาสุขภาพจังหวัดขอนแก่น โดย นพ.ณรงค์ ขันตีแก้ว จากภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้นำสถานการณ์ของปัญหานี้มานำเสนอในวงของเครือข่ายสมัชชาสุขภาพว่า มะเร็งตับที่คนอีสานเป็นส่วนใหญ่ ประมาณร้อยละ 80 เป็นมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งพยาธิใบไม้ตับเป็นเพียงปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดโรคนี้ หากมีกระบวนการเฝ้าระวัง คัดกรองให้ผู้ป่วยสามารถมารักษาได้ในระยะต้นๆสามารถรักษาได้ แต่ชาวบ้านมักมาพบแพทย์เมื่ออาการหนักแล้วทำให้รักษาได้ยาก

ประเด็นนี้เคยถูกผลักดันเป็นนโยบายมาแล้วโดยประกาศเป็นวาระภาคอีสานผ่านกลไกทางการเมือง แต่เมื่อมีการปรับ ครม. เรื่องนี้ก็เงียบไป ประกอบกับมีการดำเนินงานโดยฝั่งภาครัฐเป็นหลัก ซึ่งในความเป็นจริงการขับเคลื่อนเรื่องนี้มองว่าต้องอาศัยฐานจากชุมชน และภาคประชาชนในพื้นที่อย่างมาก แม้ว่าภาควิชาการมีชุดความรู้ คู่มือการรักษา การเฝ้าระวัง การคัดกรอง แต่ไม่สามารถผลักดันเข้าสู่ระบบนโยบายได้ หากมีการขับเคลื่อนและสามารถสร้างฐาน มีภาคีร่วม จะสามารถทำได้ดีกว่าการรณรงค์เมื่อ 30 ปีที่แล้ว ในขั้นต้นต้องเห็นข้อมูลว่าผู้มีส่วนได้เสียต่างๆเป็นใคร กำลังขับเคลื่อนเรื่องนี้อย่างไร มีรูปธรรมการแก้ปัญหาอย่างไรในพื้นที่ เมื่อประมวลต้นทุนเครือข่ายร่วมกันพบว่า มีเครือข่ายสมัชชาสุขภาพหลายจังหวัดที่สนใจประเด็นนี้ และกลุ่มเป้าหมายลำคัญคือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเครือข่ายภาคประชาชนที่เป็นฐานในการขับเคลื่อน

“จากประเด็นในพื้นที่สู่สมัชชาสุขภาพแห่งชาติ” ด้วยความร่วมมืออย่างแข็งขันของภาคส่วนต่างๆ เครือข่ายสมัชชาสุขภาพภาคอีสาน โดยการประสานงานผ่านสำนักสนับสนุนปฏิบัติการพื้นที่ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ได้ชวนภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องมาร่วมหารือแนวทางในการพัฒนาประเด็นนี้เป็นนโยบายสาธารณะ จากการพัฒนาประเด็นนี้เป็นนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วมในภาคอีสาน หลายจังหวัดในภาคอีสานได้นำประเด็นนี้บรรจุเข้าเป็นวาระสมัชชาสุขภาพจังหวัด เช่น สมัชชาสุขภาพจังหวัดร้อยเอ็ด นครพนม สกลนคร เป็นต้น ประกอบกับทางสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขต 8 อุดรธานี ได้ร่วมกับเครือข่ายสมัชชาสุขภาพจังหวัด 7 จังหวัดอีสานตอนบน และมูลนิธิมะเร็งท่อน้ำดี ได้เสนอประเด็นการแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี เข้าสู่กระบวนการสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ในกระบวนการมีการเชิญผู้มีส่วนได้เสียสำคัญเข้ามาร่วมเป็นคณะทำงานวิชาการเฉพาะประเด็นที่จะพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายจากระดับภาคสู่ระดับชาติร่วมกัน โดยมีนพ.คำนวณ อึ้งชูศักดิ์ กรมควบคุมโรค เป็นประธานคณะทำงาน

คณะทำงานเห็นร่วมกันว่าประเด็นนี้เป็นปัญหาสำคัญ โดยเฉพาะกับคนอีสานที่กระจายตัวไปอยู่ทุกภูมิภาคของประเทศไทย จึงต้องมีการบูรณาการความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ทั้งส่วนของสาธารณสุข การศึกษา วิชาการ วัฒนธรรม ท้องถิ่นชุมชน ที่จะเข้ามาร่วมเฝ้าระวังและแก้ปัญหานี้อย่างเป็นระบบร่วมกัน จนกระทั่งคณะกรรมการจัดสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ได้ประกาศให้ “การกำจัดปั˜ญหาพยาธิใบไมŒตับและมะเร็งท่‹อน้ำดีในประชาชน” บรรจุเป็นวาระการประชุมสมัชชาสุขภาพครั้งที่ 7

ในช่วงที่มีการจัดเวทีรับฟังความคิดเห็นต่อร่างมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 7 หลายจังหวัดให้ความสนใจและมีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นนี้อย่างกว้างขวาง ไม่เฉพาะจังหวัดในภาคอีสานเท่านั้น ในภูมิภาคอื่นๆมีหลายจังหวัดที่ให้ความสนใจกับประเด็นนี้ด้วย เนื่องจากคนอีสานกระจายตัวไปอยู่ในทุกภูมิภาค

ในวันที่ 26 ธันวาคม 2557 ในการประชุมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 7 ที่ประชุมได้รับรองมติ “การกำจัดปั˜ญหาพยาธิใบไมŒตับและมะเร็งท่‹อน้ำดีในประชาชน” เป็นมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ มีข้อเสนอจากภาคีเครือข่ายสมัชชาสุขภาพ เสนอให้ภาครัฐและเอกชนร่วมกันจัดทำยุทธศาสตร์ทั้งระดับชาติและท้องถิ่น โดยดึง กองทุนสุขภาพตำบล เข้ามาสนับสนุนงบประมาณเพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องกับประชาชนท้องถิ่น และใช้เครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) เข้ามาร่วมให้ความรู้กับประชาชนและให้ คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เข้ามาร่วมสนับสนุนช่องทางให้ความรู้กับประชาชน พร้อมให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ออกข้อบัญญัติในการทิ้งสิ่งปฏิกูล รวมถึงดูแลสุขลักษณะของแรงงานต่างด้าวและสัตว์เลี้ยง ในขณะที่เครือข่ายสมัชชาสุขภาพจังหวัดในภาคอีสานวางแผนจัดเวทีหารือเพื่อขับเคลื่อนมติสมัชชาสุขภาพ “การกำจัดปั˜ญหาพยาธิใบไมŒตับและมะเร็งท่‹อน้ำดีในประชาชน”โดยจะเชิญผู้มีส่วนได้เสีย เครือข่าย หน่วยงาน/องค์กรที่ทำงานในเรื่องนี้เข้ามาหารือเพื่อร่วมหนุนเสริมการทำงานกันและกัน

เป็นเรื่องท้าทายว่ามติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ จะสร้างความเปลี่ยนแปลงการทำงานในประเด็นนี้ได้หรือไม่ อย่างไร จากการดำเนินงานในอดีตที่ภาครัฐเป็นเจ้าของมาเป็นเรื่องที่ทุกคนเป็นเจ้าของร่วมกัน

มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติครั้งที่ 7 “การกำจัดปั˜ญหาพยาธิใบไมŒตับและมะเร็งท่‹อน้ำดีในประชาชน” แม้ว่าจะได้รับรองเป็นมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติไปแล้ว แต่การต่อสู้ ขับเคลื่อนเรื่องนี้เพื่อสุขภาวะคนอีสานและคนไทยยังต้องดำเนินการต่อไป แต่วันนี้การทำงานเรื่องนี้จะไม่ใช่เรื่องของคนใดคนหนึ่ง หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง เรื่องพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ได้ถูกยกมาเป็นปัญหาร่วมของสาธารณะ ที่จะต้องป้องกันและแก้ไขปัญหาร่วมกัน ความสำเร็จของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่การสั่งการ แต่เป็นการดำเนินการด้วยความเข้าใจทั้งระดับบริหารและระดับปฏิบัติ และได้รับแรงสนับสนุน หนุนเสริมจากภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐ วิชาการ ประชาสังคม เพื่อประโยชน์และสุขภาวะที่ดีของประชาชน

 

Check Also

“นักสื่อสารสุขภาวะภูมิภาค” ผนึกกำลัง เปิดพื้นที่สื่อสาร การขับเคลื่อนโยบายสาธาณะเพื่อสุขภาวะ

  เมื่อวันที่ 17-18 กันยายน พ.ศ. 2561 ณ ห้องประชุมสุชน 3 ชั้น 3 อาคารสุขภาพแห่งชาติ เกิดการประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนเชิงปฏิบัติการเครือข่ายคนทำงานสื่อสารขับเคลื่อนโยบายสาธาณะเพื่อสุขภาวะ ซึ่งประกอบด้วยเครือข่ายคณะทำงานสื่อสารในระดับภาคเหนือ ภาคอีสาน ...

แสดงความคิดเห็น/แลกเปลี่ยนเรียนรู้
AreaHpp Facebook