BIGtheme.net http://bigtheme.net/ecommerce/opencart OpenCart Templates

ดร.เดชรัต พาทัวร์อีสาน แจงสถานการณ์ประชากร ปากท้อง ความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจคนจน และปัญหาสุขภาพ 2

มาอ่านกันต่อกับเวที “พลวัตร การเปลี่ยนผ่าน ต่อการกำหนดนโยบายสาธารณะฯ สู่แผนพัฒนาภาคอีสานเพื่อสุขภาวะที่ดีของฅนอีสาน” ตอนจบ

ความมั่นคงด้านอาหาร : อีสานขาดผักผลไม้ แม้ผลผลิตมีมาก แต่กำไรตกอยู่ที่คนกลาง

อีสาน เป็นแหล่งผลิตอาหารที่สำคัญ แต่เรื่องที่น่าเป็นห่วงคือ ในรอบ 12 ปีที่ผ่านมา อีสานผลิต ผักผลไม้ลดลง 10% แม้คนอีสานจะให้ความสำคัญของการปลูกข้าว และยางพารา แต่ผักผลไม้กลับให้ความสำคัญน้อย ดังนั้นจึงพบว่า ราคาผักและผลไม้ ที่ผู้บริโภคในภาคอีสานต้องจ่ายนั้น สูงขึ้นถึง 4 เท่าในรอบ 12 ปี (ดัชนีราคาผู้บริโภคในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พ.ศ.2545-2554) โดยราคาผักและผลไม้กำลังเพิ่มขึ้นสูงถึง 400 กว่า จาก 100 ในสถานการณ์เช่นนี้ ดร.เดชรัตทิ้งคำถามไว้ว่า “อีสานในบทบาทของผู้ผลิตอาหาร จะมองปรากฎการณ์นี้ว่าเป็นข่าวดีหรือข่าวร้าย?”d_005

ใน ด้านของรายได้ โดยภาพรวมทั้งประเทศ เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น จาก 100 เป็น 150 ซึ่งถือว่าเป็นรายได้ที่เล็กน้อย เมื่อเทียบกับราคาที่ผู้บริโภคต้องจ่ายเพิ่มขึ้นจาก 100 เป็น 350 ซึ่งภาคอีสานจ่ายมากที่สุดในประเทศ ในขณะที่ราคาส่วนต่างหายไปอยู่ที่คนกลาง ได้กำไรไปเยอะมาก ในประเด็นที่รายได้ของผู้ปลูกผักและผลไม้เพิ่มขึ้นเพียงนิดเดียว ในขณะที่ไม้ยืนต้นมีรายได้เพิ่มขึ้นมากกว่า ทำให้คนหันไปปลูกไม้ยืนต้น ทำให้เกิดแนวโน้มราคาไม่จูงใจสำหรับเกษตรกรผู้ปลูกผลไม้ สุดท้ายสิ่งที่เกิดขึ้นคือร้อยละของประชากรที่บริโภคผักผลไม้ลดลง และต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน โดยภาคอีสานบริโภคผักผลไม้ต่ำที่สุดในประเทศ

            สิ่งที่น่าเป็นห่วงคือตอนนี้โรงเรียนมีค่าหัวอาหารกลางวัน 20 บาทต่อหัว ทำให้ไม่พอซื้อผักผลไม้ เด็กจะไม่มีกินถ้าโรงเรียน หรือบ้านไม่ปลูกเอง นอกจากนี้ในประเด็นเรื่องการใช้จ่ายด้านอาหาร พบว่าคนที่จนที่สุดมีค่าใช้จ่ายด้านอาหาร ร้อยละ 47.2 ของรายได้ แต่คนที่รวยที่สุดมีค่าใช้จ่ายค่าอาหารเพียง ร้อยละ 11.2

 

ประเด็นสุขภาพ

สรุป: อาหารก่อโรค พบสาเหตุการเสียชีวิตมากที่สุดของชายอีสานจากโรคมะเร็งตับ ในขณะที่ผู้หญิงเสียชีวิตด้วยสาเหตุจากโรคเบาหวานมากที่สุด ด้านเขต 9 เสียชีวิตมากที่สุดจากโรคหลอดเลือดสมอง ซ้ำเป็นพื้นที่ที่พบค่าเฉลี่ยผู้ติดเชื่อ HIV สูงกว่าทั้งประเทศ

การ รับประทานอาหารของคนอีสานใน 4 เขตพื้นที่มีความเกี่ยวโยงที่น่าสนใจกับการเกิดโรค โดยพบว่า จากอัตราการตายมาตรฐานต่อประชากร 100,000 คน ของโรคที่เป็นสาเหตุการตายนั้น คนอีสานในเขต 7 ได้แก่ ขอนแก่น มหาสารคาม ร้อยเอ็ด และกาฬสินธุ์ ในเขต 8 ได้แก่ หนองบัวลำภู อุดรธานี เลย หนองคาย สกลนคร นครพนม ในเขต 10 ได้แก่ ศรีสะเกษ อุบลราชธานี ยโสธร อำนาจเจริญ มุกดาหาร และในเขต 9 นครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์ สุรินทร์ ล้วนมีสาเหตุการตายที่อยู่ใน 5 อันดับแรก จากการเป็นโรคเบาหวาน มะเร็งตับ ไตอักเสบและไตพิการ และหลอดเลือดในสมอง ทั้งนี้ใน เขต 7 มีผู้ป่วยตายด้วยโรคเบาหวานมากกว่าค่าเฉลี่ยของประชากรทั้งประเทศถึง 2 เท่า และในเขต 9 มีความน่าสนใจเรื่องการติดเชื่อ HIV ที่เริ่มมีค่าเฉลี่ยสูงกว่าทั้งประเทศ

 

เศรษฐกิจคนจน

สรุป : รายได้เพิ่ม แต่ยังไม่พอจ่าย ซ้ำ 10 ปีที่ผ่านมา ความสามารถในการช่วยเหลือตนเองของคนจน ลดลง

จาก สถิติการเปรียบเทียบอัตราการเพิ่มของรายได้ ค่าใช้จ่าย และหนี้สิน ในช่วงปี พ.ศ. 2545 – 2554 พบว่า แม้คนจนจะมีรายได้เพิ่มขึ้นมากที่สุด แต่ก็มีรายจ่ายสูงที่สุด ในขณะที่คนรวยรายได้เพิ่มขึ้นไม่เท่าไหร่ แต่รายจ่ายก็มีไม่มาก ดังนั้นจะมีเงินเหลือเก็บ ทั้งนี้หากวิเคราะห์รายได้ของคนที่จนที่สุดในรอบ 10 ปี พบว่า ผ่านมา 10 ปี คนจนช่วยเหลือตัวเองได้น้อยลง โดยดูจากสถิติที่รัฐต้องเข้ามาช่วยเหลือมากขึ้น และความสามารถในการทำการเกษตรน้อยลง ซึ่งคนจนแทบจะอยู่ต่อในภาคการเกษตรไม่ได้ แปลว่าคนจนต้องซื้ออาหารกิน แล้วต้องไปเจออาหารที่แพงขึ้น รายจ่ายก็มากขึ้น วนกันเป็นหลูบแบบนี้ เท่ากับว่าคนจนจะอยู่ลำบากมากขึ้น ในขณะที่คนรวยในภาคอีสานมีอยู่แค่ 10% เท่านั้น

d_006

ทรัพยากรธรรมชาติ: ระวังสถานการณ์การเมือง สร้างช่องโหว่ปล่อยผ่านสัมปทาน แนะนำเรียนรู้การพึ่งตนเอง

ใน สถานการณ์การเมืองเช่นนี้ สามารถใช้อำนาจ หลุดรอดระบบตรวจสอบ และได้มีความพยายามมากขึ้นในการปล่อยผ่านเรื่องการทำเหมือง และโครงการขุดเจาะสัมปทานต่างๆ แหล่งแร่ทองคำ จะเป็นเรื่องใหญ่ โดยเฉพาะในช่วงสถานการณ์การเมืองนี้ โดยเฉพาะ จ.เลย ด้านป่าไม้ นับเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่า แต่ลดลงเรื่อยๆ ภาคอีสานเหลือป่าน้อยที่สุดในประเทศ มีร้อยละ 15 ประเด็นคือความขัดแย้งในเรื่องป่าไม้ กับที่ดิน ยังตกลงกันไม่ได้ ชาวบ้านทำมาหากินในพื้นที่ของตัวเอง แต่ถูกไล่

ทั้งนี้ ดร.เดชรัต แนะให้เปลี่ยนทรัพยากรในพื้นที่ให้เป็นทุน ยกตัวอย่างแหล่งเกลือหิน กรณี อ.แวงน้อย จ.ขอนแก่น ที่ผันนาเกลือมาเป็นบ่อกุ้ง โดยพื้นที่ที่นี่เป็นน้ำเค็ม และได้มีการทดลองเลี้ยงกุ้งในน้ำเค็ม ไม่ให้หัวอาหาร แต่ให้ปลาร้า และปูแทน ซึ่งกุ้งเติบโตได้ดี เศรษฐกิจแบบนี้มีแนวโน้มที่ดี นอกจากนี้ยกตัวอย่างโครงการ พึ่งตนเองอย่าง “มานะ Energy มานี Power” และกังหันลมยโสธร โดยตั้งข้อสังเกตว่าในประเทศมีเพียง 2 ภูมิภาคที่สามารถพึ่งพลังงานของตนเองได้ 100% คือภาคใต้ และภาคอีสาน

 

การบริหารกิจการบ้านเมืองกับคนอีสาน: ขาดการมีส่วนร่วมตรวจสอบ ทำแผนงาน และกระจายงบประมาณ

พบ ว่าคนอีสานมีส่วนร่วมในการไปใช้สิทธิเลือกตั้งนั้นมีมาก แต่ได้ร่วมตรวจสอบน้อย นอกจากนี้ยังไม่ได้ร่วมในกระบวนการรับฟังความคิดเห็น การเข้าร่วมส่วนใหญ่อยู่ในระดับท้องถิ่น อย่างไรก็ตามไม่ได้มีส่วนร่วมในการทำแผน และการจัดทำงบประมาณ การมีส่วนร่วมจำกัดอยู่ในเรื่องการไปใช้สิทธิเลือกตั้งนั้น เป็นสถานการณ์เช่นเดียวกันกับทุกภูมิภาค

d_007

ทั้ง นี้ในวงแลกเปลี่ยน มีความเป็นห่วงกันเรื่องทรัพยากรธรรมชาติ สินแร่ควรเป็นทรัพยากรของทุกคน การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร ความมั่นคงทางอาหาร สุขภาพ การแต่งงานข้ามวัฒนธรรม ที่ดินถูกกว้านซื้อ โดยในเรื่องที่ดิน อ.เดชรัตได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าการกระจุกตัวในการถือครองโฉนดที่ดินของ ประเทศไทยในปี พ.ศ.2555 ปัญหารุนแรงคือมีคน 10% ครองที่ดิน 60% คนอีก 10% ที่สอง มีที่ดินรวมกันประมาณ 18% เท่ากับว่า 2 กลุ่มแรกรวมกันถือครองที่ดินไปแล้ว 80% คนอีก 10% ถัดมา ครองที่ดิน 10% และอีก 10% ครอง 5% และคนไทยที่เหลืออีก 60% เหลือที่ดินรวมกันร้อยละ 4.35 เท่านั้น ข้อมูลจากกรมพัฒนาที่ดินระบุว่า ในปี 2549 ประเทศไทยมีที่ดินรกร้างไม่ทำประโยชน์รวมกันถึง 7.5 ล้านไร่ ซึ่งมากกว่าเนื่อที่ที่ถือครองของคนไทย 60%สุดท้ายรวมกันเสียอีก

ส่วน ประเด็นเรื่องของการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร อีสานเข้าถึงข้อมูลข่าวสารในระดับประเทศน้อยกว่าภาคอื่นๆ โดยเฉพาะข้อมูลที่จะมีผลกระทบกับตัวเองยิ่งน้อยกว่า นอกจากนี้อีกประเด็นที่เป็นจุดอ่อนของภาคอีสานคือการเข้าไปมีส่วนร่วมกับการ จัดการกำหนดงบประมาณยังน้อย ซึ่งความจริงทุกภูมิภาคมีส่วนร่วมน้อย แต่ภาคอีสานน้อยสุด สุดท้าย เรื่องความคิดของผู้คนจะเป็นสิ่งสำคัญในการขับเคลื่อน ไม่ใช่เรื่องของการเมือง แต่เป็นเรื่องวัฒนธรรมทางความคิดที่จะเปลี่ยนประเทศ ย้ำเรื่องข้อมูลข่าวสาร

อ.เดช รัตพูดทิ้งท้ายในประเด็นการเกษตร กับการปลูกพืชเศรษฐกิจว่า อาชีพเกษตรกรไม่น่าจะมั่นคง รายได้น้อย ประกอบกับการใช้เคมีในการเกษตรทำให้มีค่าใช้จ่ายสูงขึ้น ส่งผลกระทบต่อเรื่องสุขภาพ และความมั่นคงทางอาหาร ทั้งนี้ยังมีการพูดถึงเรื่องสายพันธุ์ข้าวที่หลากหลาย จะนำไปสู่ความมั่นคงมากขึ้น การปลูกพืชเศรษฐกิจอย่างยางพารา และมันสำปะหลัง

            ประเด็นที่สำคัญที่สุดในภาคอีสาน คือประเด็นราคาผลไม้ที่เกษตรกรขายได้เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย เมื่อเทียบกับราคาที่ผู้บริโภคต้องจ่าย (ดูรูปประกอบด้านบน: ภาพที่ 3 ราคาผลไม้ที่เกษตรขายได้เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับราคาที่ผู้บริโภคต้องจ่าย) โดยตั้งคำถามว่า ถ้าเรามีพืชผักปลอดภัย ทำอย่างไรจะส่งถึงมือผู้บริโภคได้ ทำอย่างไร ที่จะทำให้ช่องว่างของคนกลางน้อยลง ถ้าแก้โจทย์นี้ได้ การแก้ปัญหาอื่นๆ จะตามมา ดังนั้นท้ายที่สุดแล้วสำหรับคนอีสาน ย้ำดังๆ ว่า ต่อให้เสียอะไรก็ตาม แต่ขอให้เหลือที่ดิน และความมั่นคงทางอาหารเอาไว้

Download เอกสารประกอบ : Powerpoint อ.เดชรัตน์

Check Also

“นักสื่อสารสุขภาวะภูมิภาค” ผนึกกำลัง เปิดพื้นที่สื่อสาร การขับเคลื่อนโยบายสาธาณะเพื่อสุขภาวะ

  เมื่อวันที่ 17-18 กันยายน พ.ศ. 2561 ณ ห้องประชุมสุชน 3 ชั้น 3 อาคารสุขภาพแห่งชาติ เกิดการประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนเชิงปฏิบัติการเครือข่ายคนทำงานสื่อสารขับเคลื่อนโยบายสาธาณะเพื่อสุขภาวะ ซึ่งประกอบด้วยเครือข่ายคณะทำงานสื่อสารในระดับภาคเหนือ ภาคอีสาน ...

แสดงความคิดเห็น/แลกเปลี่ยนเรียนรู้
AreaHpp Facebook