BIGtheme.net http://bigtheme.net/ecommerce/opencart OpenCart Templates

ทักทายรายเดือน กรกฎาคม ๒๕๕๗ “การอภิบาลระบบสุขภาพตำบล ผ่านการพัฒนาและขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา”

“การอภิบาลระบบสุขภาพตำบล ผ่านการพัฒนาและขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว

อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา

ในเดือน กรกฎาคม นี้ก็ยังอยากที่ชวนคิด และพัฒนากระบวนการเรียนรู้การอภิบาลระบบและกระบวนการนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วมโดยเครือข่าย (Governance by network) ที่กำลังได้รับความสนใจอย่างมากในปัจจุบัน และมีการพัฒนาให้เกิดความเข้มแข็งในการบริหารจัดการร่วมกับการอภิบาลโดยระบบ อื่นๆ ควบคู่กันไปต่อเนื่องอีกนะครับ  

ซึ่งในเดือนที่แล้วได้หยิบยกเอากรณี สมัชชาสุขภาพจังหวัดลพบุรี (Lopburi Provincial Health Assembly)มาวิเคราะห์เพื่อทบทวนและเรียนรู้เพื่อพัฒนาไปด้วย จากเดือนที่แล้วก็มีเพื่อนภาคี มาแลกเปลี่ยนเช่นกันว่า ที่ขับเคลื่อนอยู่ทุกวันนี้ มีมิติการอภิบาลระบบแบบเครือข่ายไหม? ซึ่งหากย้อนกลับไปอ่านบทความเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ก็จะตอบได้ว่าเป็นแน่นอน แต่ยังไม่เข้มข้นมากนัก ซึ่ง ในการพัฒนา การอภิบาล ที่หมายถึง การพัฒนาการปฏิสัมพันธ์กันของภาครัฐ องค์กรสาธารณะต่างๆ ภาคธุรกิจ ภาคประชาสังคม เพื่อร่วมกันแก้ปัญหา ความท้าทายต่างๆ ในสังคม และสร้างสรรค์โอกาสใหม่ๆ (เพื่อให้เกิดสุขภาวะ) ซึ่งแนวคิดและความหมายนี้ก้าวหน้ามาก เป็นฐานของ “การอภิบาลแบบเครือข่าย” เพราะให้ความสำคัญกับรัฐบาล และองค์กรทุกภาคส่วนมาทำการแก้ไขปัญหาสาธารณะ ความท้าทายต่างๆ และสร้างสรรค์โอกาสใหม่ๆ ให้สังคม ไม่ได้มองว่ารัฐบาลเป็นผู้ปกครอง ต้องทำเองทั้งหมด และถึงทำทั้งหมดก็ไม่สามารถทำให้มีประสิทธิผลได้เต็มที่

ในเดือนนี้ ก็เช่นกัน ผม จะขอนำเอากรณี การพัฒนาและขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา มาวิเคราะห์การอภิบาลระบบสุขภาพตำบล บ้าง ซึ่งจะมีส่วนคล้ายกันหรือต่างกันอย่างไร? ลองทบทวนไปด้วยกันนะครับ บางคนที่ยังไม่เคยไปก็จะได้เรียนรู้ไปด้วย

ตำบลหนองยาว ตั้งอยู่ที่ อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา มีพื้นที่ทั้งหมด ๔๑,๒๕๐ ไร่ มีพื้นที่การเกษตร ๓๙,๑๒๕ ไร่ ลักษณะดินเป็นดินเหนียวปนทราย พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม พื้นที่ทำนา ๒๕,๒๐๐ ไร่ ไม้ผล ๑,๗๒๕ ไร่ ปลูกผัก ๓๘๐ ไร่ประกอบด้วยหมู่บ้าน ๑๑ หมู่บ้าน จำนวนหลังคาเรือน ๒,๐๓๒ หลังคาเรือน ประชากรจำนวน ๘,๗๓๑ คน อาชีพหลัก ทำนาทำสวนเลี้ยงหมู
อาชีพเสริมปลูกผักรับจ้างเลี้ยงไก่ค้าขาย

สถานการณ์ปัญหาด้านสุขภาพ

สถานการณ์ปัญหาสุขภาพที่สำคัญของประชาชนตำบลหนองยาว อ.พนมสารคาม มีสถานะการเจ็บป่วยด้วยโรคที่ป้องกันได้และโรคที่เกี่ยวเนื่องกับพฤติกรรมและสังคม อาทิ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคไข้เลือดออก วัณโรค ยาเสพติด สารพิษตกค้างในเลือดเนื่องจากประชาชนในพื้นที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ที่นับวันจะเพิ่มมากขึ้น รวมทั้งปัญหาคุณภาพสิ่งแวดล้อม ก็เสื่อมโทรมลงมากกว่าแต่เดิม เช่นกัน ขณะที่การพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน ก็ได้ใช้ทรัพยากร และระบบการบริหารจัดการในด้าน แต่ยังไม่สามารถทำให้ความเป็นอยู่ของชาวบ้านดีถ้วนหน้าได้อย่างครอบคลุม

การพัฒนาธรรมนูญสุขภาพของประชาชนในตำบล เป็นทางเลือกหนึ่งที่จะเพิ่มความเข้มแข็งและการจัดการได้ด้วยตนเองของชุมชน ในการกำกับ ดูแล สุขภาวะประชาชนในพื้นที่ และการมีส่วนร่วมขององค์การบริหารส่วนตำบล ภาครัฐ ภาคเอกชน ภายใต้ศักยภาพและบริบทของพื้นที่ จึงเป็นเครื่องมือหนึ่งในการมุ่งไปสู่การมีระบบสุขภาพที่ดีได้ในระยะยาว

กระบวนการจัดทำธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว

กระบวนการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว ได้เริ่มก่อตัวขึ้นเมื่อปี พ.ศ.๒๕๕๔ จากการประกาศเจตนารมณ์ร่วมของคนในตำบลหนองยาวในการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนในพื้นที่ และได้มีการจัดตั้ง คณะทำงานเพื่อขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลให้เป็นรูปธรรม เวลาผ่านไปเกือบ ๓ ปี จากวันจุดประกายความคิดจนถึงวันนี้ได้ก่อเกิด “ธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว นวัตกรรมทางสังคมที่เชื่อมโยงผู้คนในตำบลหนองยาวให้เข้ามาร่วมกันคิด ร่วมกันทำและร่วมกันได้ประโยชน์ คณะกรรมการจัดทำธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว ได้เสนอหลักการมีส่วนร่วมในการจัดทำธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพ โดยการเปิดช่องทางรับฟังความคิดเห็นจากภาคีเครือข่าย  แกนนำชุมชน  แกนนำท้องถิ่น และผู้เกี่ยวข้องทุกภาคส่วน มีการใช้ข้อมูลวิชาการและการจัดการความรู้เป็นฐานสำคัญ ซึ่งในช่วงแรกของการนำธรรมนูญเข้ามาในตำบล คณะกรรมการจัดทำธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว และชุมชน ใช้คำว่า “ข้อตกลงของประชาชนในตำบล” เมื่อดำเนินการแล้วเสร็จแล้ว จึงค่อยๆ ปรับเปลี่ยนให้เหมือนกับพื้นที่อื่นๆ ชุมชนจึงได้เปลี่ยนจาก “ข้อตกลง เป็น “ธรรมนูญสุขภาพ” ฉะนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่า ธรรมนูญสุขภาพ คือ ข้อตกลงหรือกติการ่วมกันของคนในตำบล ที่อยากเห็น อยากมี และที่พึงประสงค์ อันจะนำไปสู่การมีสุขภาพที่ดีทั้งทางกาย ทางใจ ทางปัญญา และทางสังคม ของชุมชนในอนาคต

กระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว เริ่มจากการค้นหาทุนทางสังคมในชุมชน เช่น กลุ่มอาสาสมัคร ผู้สูงอายุ เยาวชน กลุ่มเศรษฐกิจพอเพียง กลุ่มอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทย กลุ่มคุ้มครองผู้บริโภค ผู้ป่วยเรื้อรัง กลุ่มเสี่ยง ผู้พิการ กลุ่มสัจจะออมทรัพย์และกองทุนหมู่บ้าน เป็นต้น มีคณะทำงานที่รับผิดชอบในการดำเนินงาน   ซึ่งมาจากตัวแทนกลุ่มคนทำงาน หน่วยงาน องค์กร หรือชมรมต่างๆ ในตำบล เข้ามามีส่วนร่วม โดยการวางฐานความคิด เกิดความเป็นเจ้าของร่วมกันตั้งแต่ต้น และมีการรวบรวมข้อมูล โดยไปจัดเวทีชาวบ้าน  เพื่อสอบถามความคิดเห็นจากประชาชนกลุ่มต่างๆเพื่อนำมายกร่างเป็นธรรมนูญสุขภาพตำบล เข้าสู่เวทีรับฟังและพิจารณาร่างธรรมนูญสุขภาพของตำบล ซึ่งก็เป็นการสร้างการรับรู้ให้กับประชาชนในพื้นที่ไปในตัวด้วย

จากนั้น นำข้อเสนอและความเห็นจากการจัดเวทีรับฟังความคิดเห็นในแต่ละหมู่บ้าน และแต่ละกลุ่มเป้าหมายมาปรับปรุงเป็น ร่างธรรมนูญฉบับที่สมบูรณ์มากขึ้น แล้วจัดเวทีสมัชชาสุขภาพระดับตำบล เพื่อให้ตัวแทนทุกหมู่บ้าน และทุกหน่วยงาน องค์กร และเครือข่ายต่างๆ ให้ความเห็นชอบพร้อมปรับปรุงเพิ่มเติม และมีการประกาศใช้ธรรมนูญหลังจากนั้น   นอกจากนี้ ยังได้มีการจัดให้มีกลไกเจ้าภาพในการขับเคลื่อนเชื่อมโยงกับบทบาทหน้าที่ขององค์กรที่มี และการวางยุทธศาสตร์เพื่อขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลสู่การปฏิบัติให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ด้วย

สาระสำคัญธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว พ.ศ.๒๕๕๕

การสะท้อนเจตนารมณ์และพันธะร่วมกันของชุมชน ในการพัฒนาระบบสุขภาพ ในอนาคตของชุมชนตำบลหนองยาว โดยการจัดทำธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพ ให้ชุมชนนำไปเป็นกรอบแนวทางในการกำหนดทิศทางและเป้าหมายของการพัฒนา ซึ่งคณะกรรมการจัดทำธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว ได้กำหนดข้อตกลงไว้ทั้งหมด ๑๓ หมวด ๓๓ ข้อ และบทเฉพาะการอีก ๑ ข้อ ดังนี้

หมวดที่ ๑ ปรัชญาและแนวคิดหลักของระบบสุขภาพ เน้นการสร้างสุขภาวะตนเองและชุมชน ภายใต้หลักคุณธรรมและเศรษฐกิจพอเพียง

หมวดที่ ๒ คุณลักษณะที่พึงประสงค์และเป้าหมายของระบบสุขภาพ เน้นระบบสุขภาพที่สอดคล้องกับวิถีชุมชน หลักเศรษฐกิจพอเพียง วัฒนธรรมและศาสนา

หมวด ๓ การจัดให้มีหลักประกันและความคุ้มครอง เน้นการเฝ้าระวังและป้องกันปัจจัยเสี่ยงที่ส่งผลต่อสุขภาพ จากสารเคมี

หมวดที่ ๔ การสร้างเสริมสุขภาพ เน้นการบริการสาธารณสุข การส่งเสริมการออกกำลังกาย และการสร้างตัวชี้วัดด้านสุขภาพ

หมวดที่ ๕ การป้องกันและควบคุมโรคและปัจจัยที่คุกคามสุขภาพ เน้นการป้องกันควบคุมโรคจากคน สัตว์ และสิ่งแวดล้อม

หมวด ๖ การบริการสาธารณสุขและการควบคุมคุณภาพ เน้นระบบบริการสาธารณสุขของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล

หมวด ๗ การส่งเสริม สนับสนุน การใช้และการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ การแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือกอื่นๆ เน้นการส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ

หมวด ๘ การคุ้มครองผู้บริโภค เน้นการสร้างกลไกและศูนย์ร้องเรียนด้านคุ้มครองผู้บริโภค

หมวด ๙ การสร้างและเผยแพร่องค์ความรู้ด้านสุขภาพ เน้นการพัฒนาความรู้และการสื่อสารและเผยแพร่ความรู้ด้านสุขภาพ

หมวดที่ ๑๐ การเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร เน้นความเป็นธรรมและความครอบคลุมในการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพ

หมวดที่ ๑๑ การสร้างและพัฒนาบุคลากรด้านสาธารณสุข เน้นการสนับสนุนบุคคลให้มีการศึกษาต่อเพื่อกลับมาปฏิบัติงานในพื้นที่ และการพัฒนาศักยภาพอาสาสมัคร

หมวดที่ ๑๒ การเงินการคลังด้านสุขภาพ เน้นการสนับสนุนการมีส่วนร่วมในการจัดตั้งสถาบันการเงิน/กองทุน ของตำบล

หมวด ๑๓ สำนักธรรมนูญสุขภาพ เพื่อจัดตั้งสำนักธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาวในการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพให้เป็นรูปธรรม

บทเฉพาะการ ระบุขั้นตอนในกรณีที่มีการแก้ไขเพิ่มเติมธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว ซึ่งการเปลี่ยนแปลงใดๆ ต้องมีหลักการและเหตุผลประกอบ และดำเนินการจัดทำขั้นตอนเดียวกับการจัดทำธรรมนูญสุขภาพ พร้อมกับมีผู้เห็นชอบไม่น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของผู้ร่วมเวทีสาธารณะ

ผลการดำเนินงานหลังประกาศใช้ธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว

หลังจากการประกาศใช้ธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว ฉบับที่ ๑ พ.ศ.๒๕๕๕ สิ่งที่ประสบผลสำเร็จและเห็นผลการเปลี่ยนแปลงได้ คือ เกิดแกนนำ ๔ ประสาน ได้แก่ บ้าน (กลุ่ม/ชมรมต่างๆ)   ท้องที่/ท้องถิ่น   หน่วยงานภาครัฐ องค์กรเอกชนในพื้นที่ โดยกำหนดบทบาทหน้าที่รับผิดชอบของแกนนำอย่างชัดเจนทำให้เห็นภาพกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย โดยการบริหารจัดการในรูปแบบคณะกรรมการ ที่จะนำข้อที่กำหนดไว้ในธรรมนูญสุขภาพไปสู่การปฏิบัติ   ซึ่งเกิดผลตามรายละเอียดต่อไปนี้

๑)ประเด็นสิ่งแวดล้อม ถ้าผู้ประกอบการจะก่อตั้งโรงเรือนในชุมชนที่ก่อให้เกิดเหตุรำคาญ เช่น

เล้าไก่   เล้าเป็ด   จะสร้างได้ต้องผ่านประชามติของประชาชนถ้ามีผู้คัดค้านแม้แต่คนเดียวก็ไม่สามารถสร้างได้

๒) การเลี้ยงสุนัข เจ้าของสุนัขต้องดูแลสุนัขของตัวเองให้ดี ถ้าไปกัดคนที่ถนน นอกบ้าน เจ้าของสุนัขต้องรับผิดชอบเรื่องค่าวัคซีนที่จะฉีดป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าในคนเอง

๓) เกิดจุดเรียนรู้ ๑ ไร่แก้จน ที่ดำเนินการให้ประชาชนหันมาใช้สารชีวภาพแทนการใช้สารเคมี และมุ่งเน้นการลดรายจ่าย เช่น ทำปุ๋ยชีวภาพ หัวเชื้อชีวพันธุ์ หัวเชื้อจุลินทรีย์ เลี้ยงปลา เลี้ยงกบ   ปลูกผัก ทำเตาถ่าน น้ำส้มควันไม้ เพื่อสร้างแหล่งอาหารที่ปลอดภัยในพื้นที่ทำกินของตนเอง ถึงแม้ในแต่ละวันในกระเป๋าจะไม่มีสตางค์แต่ท้องก็อิ่มได้ โดยตอนนี้มีจุดเรียนรู้หลัก ๑ แห่ง และจุดเรียนรู้รอง ๖ แห่ง มีสมาชิกรายครัวเรือน จำนวน ๑๓๖ ครอบครัว มีประชาชนในพื้นที่อื่นๆ มาศึกษาดูงานทุกเดือน

๔) ความเข้มแข็งของกลุ่มชมรมในพื้นที่ โดยกลุ่มต่างๆ ได้รับมอบหมายให้ขับเคลื่อนธรรมนูญในข้อที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานของกลุ่มให้เกิดผลเป็นรูปธรรมส่งผลต่อสุขภาพของประชาชน โดยทุกกลุ่มบริหารจัดการกันเองในรูปคณะกรรมการและเขียนโครงการขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า และได้รับการสนับสนุนงบประมาณทุกปี โดยมีผลงานของแต่ละกลุ่ม

๕) โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ได้รับการพัฒนาคุณภาพบริการตามข้อกำหนดในธรรมนูญ โดยได้รับงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพตำบลหนองยาว จัดจ้างนักกายภาพบำบัด แพทย์แผนไทย ออกฟื้นฟูสภาพผู้พิการที่มีปัญหาด้านการเคลื่อนไหว เช่น ผู้ป่วยหลอดเลือดสมอง ผู้ป่วยอุบัติเหตุ ให้สามารถช่วยเหลือตนเองในชีวิตประจำวันเบื้องต้นได้   หรือการปรับปรุงสถานบริการให้ร่มรื่น สะดวก มีอุปกรณ์สำหรับผู้พิการผู้สูงอายุ ทำให้สะดวกต่อผู้รับบริการมากขึ้น ซึ่งผลที่เกิดขึ้นมาจากข้อกำหนดที่ระบุไว้ในธรรมนูญสุขภาพ

๖) ภาครัฐอื่นๆ เช่น โรงเรียน ได้รับการพัฒนาจากท้องถิ่นให้เป็นโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพระดับทอง ศูนย์เด็กเล็กเป็นศูนย์เด็กเล็กน่าอยู่และวัดเป็นวัดส่งเสริมสุขภาพ   เป็นต้น

๗) ได้แรงหนุนเสริมจากเอกชนอย่างต่อเนื่อง เพราะธรรมนูญสุขภาพ มีการดำเนินงานที่มองทั้งมิติด้านการ จิต สังคม และจิตวิญญาณ และไม่มุ่งเน้นเฉพาะประเด็นด้านสาธารณสุข แต่มองทั้งเรื่อง เศรษฐกิจ สังคม รายได้ของประชาชน อย่างครบถ้วน

๘) ธรรมนูญสุขภาพจะเป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนให้คนตำบลหนองยาวดูแลตนเองได้โดยมีสุขภาพดี มีรายได้พอเพียง มีการเรียนรู้แลกเปลี่ยนอย่างต่อเนื่อง มีการดูแลตั้งแต่เกิดจนเสียชีวิต เมื่อแม่ตั้งครรภ์ ได้รับการดูแลตั้งแต่กลุ่มในชุมชนจนถึงสถานบริการ ได้คลอดที่โรงพยาบาล ใกล้บ้านอย่างปลอดภัย หลังคลอดได้รับการติดตามเยี่ยมที่บ้าน แม่ได้รับการทับหม้อเกลือโดยแพทย์แผนไทย ได้รับการวางแผนครอบครัวที่เหมาะสม เด็กได้รับการดูแลเรื่องพัฒนาการ โภชนาการ วัคซีน ครบตามเกณฑ์ ก่อนวันเรียนได้เรียนในศูนย์เด็กเล็กน่าอยู่ วัยเรียนได้เรียนในโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพระดับทอง วัยทำงานได้รับการตรวจคัดกรองสุขภาพ และรับรู้สุขภาพของตนเอง กลุ่มผู้ป่วยเรื้อรัง เรียนรู้เรื่องการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อนและผู้สูงอายุ เข้าเป็นสมาชิกกลุ่มผู้สูงอายุ เพื่อดูแลช่วยเหลือซึ่งกันและกัน โดยอบต.จัดสวัสดิการให้ทุกคน ถ้าพิการเข้าเป็นสมาชิกกลุ่มผู้พิการ เพื่อดูแลช่วยเหลือซึ่งกันและกัน โดยอบต.จัดสวัสดิการให้ทุกคน ถ้าตายมีกองทุนฌาปนกิจดูแลอย่างสมศักดิ์ศรี

หากจะกล่าว โดยรวมแล้ว “ธรรมนูญสุขภาพตำบล” ไม่ใช่กฎหมายที่จะไปบังคับใคร แต่เป็นสิ่งที่ทุกคนสัญญากับตัวเองไว้ว่าจะปฏิบัติตาม เหมือนศีลที่ทุกคนยึดถือธรรมนูญสุขภาพตำบล จึงเป็นทั้ง “กติการ่วม” “ข้อตกลงร่วม” “ภาพฝันร่วม” “กฎร่วม” “เป้าหมายร่วม” และ “ศีลร่วม” ที่เกิดขึ้นจากคนในตำบล ทุกกลุ่ม ทุกองค์กร ทุกหน่วยงาน ทุกเครือข่าย ได้เข้ามาร่วมกันคิด ร่วมกันทำ ร่วมกันติดตามประเมินผล เพื่อนำไปสู่การมีสุขภาวะที่ดีทั้งทางกาย ใจ สังคม ปัญญาซึ่งก็เป็นไปตามหลักการแนวคิด “พื้นที่จัดการตนเอง” หรือ “พื้นที่จัดการกันเอง” ที่คนในพื้นที่จะมาร่วมกันแก้ไขปัญหาหรือค้นหาวิถีทางแห่งความสุขเพื่อสร้าง “ความอยู่เย็นเป็นสุขในตำบล” ด้วยกัน

การอภิบาลระบบสุขภาพตำบล ผ่านการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา

ธรรมนูญสุขภาพพื้นที่ เป็นเครื่องมือใหม่ภายใต้เจตนารมณ์แห่ง พรบ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.๒๕๕๐ ที่ต้องการให้ผู้คนในสังคม ได้ใช้ในการพัฒนาสุขภาวะของประชาชนในระดับต่างๆ ตั้งแต่ระดับชุมชนเล็กๆ ไปจนถึงระดับประเทศ ที่เกิดขึ้นจากการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่อย่างแท้จริง ซึ่งในการวิเคราะห์นี้ จะใช้การผสมผสานการระบบการอภิบาลสุขภาพ ทั้งแบบเครือข่ายและแบบที่หน่วยงานรัฐ กำหนดกรอบแนวทางการดำเนินงานร่วมกัน ซึ่งจะช่วยมองมิติการเสริมหนุนการพัฒนา ความสามารถที่ไวรับต่อการเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่า โดยเน้นการวิเคราะห์เฉพาะจุดสำคัญของระบบการอภิบาลสุขภาพ ผ่านการจัดทำและขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลหนองยาว อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา สามารถสรุปได้ ดังต่อไปนี้

๑) การสร้างกลไกความร่วมมือของแกนนำคนสำคัญในพื้นที่ตำบลหนองยาว นอกจากทางโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล(รพ.สต.) จะหนุนเต็มที่แล้ว ทางท้องถิ่น(อบต.หนองยาว) ผู้นำชุมชน และเครือข่ายต่างๆ ในชุมชนก็ร่วมดำเนินการด้วยอย่างจริงจังแบบถวายหัวในสร้างสุขภาวะของชุมชนแบบองค์รวม ครอบคลุมทุกมิตินี้ การอภิบาลเชิงระบบและกลไกได้เชื่อมโยงผู้คนให้มาทำงานร่วมกันโดยมีเป้าหมายที่ส่งเสริมให้เกิดการมีผู้เล่นที่หลากหลาย ดึงบทบาทและศักยภาพมาเสริมหนุนกัน

๒) การปรับจุดยืนให้ธรรมนูญสุขภาพตำบล เป็นกลไกสร้างความสัมพันธ์เชิงอำนาจทางสังคม ที่เพิ่มพลังอำนาจของภาคประชาชนในพื้นที่ และความสามารถในการทำเรื่องใหญ่ๆ และซับซ้อน ที่จะนำไปสู่การเปลี่ยนความสัมพันธ์เชิงอำนาจการเชื่อมโยงความรับผิดชอบร่วมของภาครัฐที่มีต่อการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบลด้วย จุดเด่นของกลไกอภิบาลระบบสุขภาพผ่านการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพตำบล จึงอยู่ที่การเปิดพื้นที่และกระบวนการ ให้ผู้คนในตำบลมีส่วนร่วมในทุกระดับ

๓) การใช้เวทีประชุมปรึกษาหารือกันอย่างเป็นประจำทุกเดือน ก็เป็นกลไกการอภิบาลระบบสุขภาพที่สำคัญในการทำงานขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพของโดยผู้คนในตำบลหนองยาวเป็นผู้อภิบาลกลไกความต่อเนื่องเอง ซึ่งได้เริ่มต้นและมีการนำไปขับเคลื่อนมาเป็นเวลาหนึ่ง แม้จะยังไม่มีการประเมินความสำเร็จอย่างเป็นระบบทั้งหมด แต่ก็ใช้การประชุมเป็นเวทีติดตามความก้าวหน้าและพิจารณาเพื่อทบทวนให้เหมาะสมอยู่เสมอๆ ต่างยืนยันว่าเกิดออกผลที่ดี และจะดีขึ้นเรื่อย ๆ ตามวันเวลาที่ผันผ่านไป

๔) ธรรมนูญสุขภาพตำบลในฐานะของการเป็นเครื่องมือหนึ่งในการสร้างสิ่งที่เรียกว่า “กติการ่วม” “ข้อตกลงร่วม” “ภาพฝันร่วม” “กฎร่วม” “เป้าหมายร่วม” และ “ศีลร่วม” ที่เกิดขึ้นจากคนในตำบล ทุกกลุ่ม ทุกองค์กร ทุกหน่วยงาน ทุกเครือข่าย ได้เข้ามาร่วมกันกำหนดนั้น เป็นการอภิบาลระบบสุขภาพที่สามารถตอบสนองต่อปัญหาที่สลับซับซ้อนในเรื่องสุขภาพได้

๕) สร้างทางเลือกและทางออกที่เป็นเจตจำนงและพันธะร่วมกันใหม่ ที่มีการสื่อสารระหว่างกันของคนในตำบลอย่างต่อเนื่องและมีพลังในการรับรู้ถึงกันและกันสูง โดยเฉพาะการปกป้องสิทธิและสิ่งคุกคามจากภายนอกที่มีต่อชุมชน การช่วยยุติความขัดแย้งที่พึงมี การกระตุ้นกระแสและบรรยากาศการตื่นตัวในเรื่องสุขภาพอย่างเป็นระบบ ทำให้เห็นกลไกการอภิบาลระบบสุขภาพที่มีความเชื่อมโยงบูรณาการความต่อเนื่อง ที่ไม่ใช่ขึ้นกับกรอบแนวทางหรือเจตจำนงเดิมๆ เท่านั้น แต่ได้สร้างพันธะร่วมใหม่ๆ ในพื้นที่ตั้งแต่เรื่องวิถีชีวิตของครัวเรือนไปจนถึงระดับชุมชนร่วมกัน

๖) จุดเด่นประการหนึ่ง ของการอภิบาลระบบสุขภาพชุมชนตำบลหนองยาว คือ การสร้างสรรค์การเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันภายในชุมชนอย่างสม่ำเสมอ ทั้งที่ไม่เป็นทางการและไม่เป็นทาง ในพื้นที่และข้ามพื้นที่ นำมาปรับใช้ให้เท่าทันกับการเปลี่ยนแปลงและความจริงในพื้นที่ การสร้างจิตสำนึกสาธารณะในการทำงานเพื่อชุมชนโดยสามารถบริหารจัดการด้านสุขภาพ ที่ผู้คนในพื้นที่สามารถมาร่วมกันแก้ไขปัญหาหรือค้นหาวิถีทางแห่งความสุขร่วมกันได้ เป็นเจ้าของร่วมกัน

กล่าวได้ว่า ธรรมนูญสุขภาพพื้นที่ ซึ่งเป็นเครื่องมือใหม่ภายใต้เจตนารมณ์แห่ง พรบ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.๒๕๕๐ ได้สร้างคุณค่าและการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญต่อการพัฒนาสุขภาวะในชุมชนให้เกิดขึ้นที่ตำบลหนองยาว แล้ว

จะเห็นได้ว่า การอภิบาลระบบสุขภาพผ่านเครื่องมือ ภายใต้ พรบ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.๒๕๕๐ ได้เกิดขึ้นแล้วและแทรกซึม ในห้วงของการพัฒนาในรูปแบบต่างๆ เพียงแต่เราต้องเรียนรู้และพัฒนาให้เกิดความครบถ้วนและเข้มแข็งให้มากขึ้นในอนาคต

สุทธิพงษ์ วสุโสภาพล

                                                 ผู้ช่วยเลขาธิการ คสช./ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนปฏิบัติการพื้นที่(สปพ.)

 

หมายเหตุ ขอขอบคุณข้อมูลอ้างอิง ๑)องค์การบริหารส่วนตำบลหนองยาว อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา(๒๕๕๕) เอกสารเผยแพร่ ธรรมนูญ สุขภาพตำบลหนองยาว ฉบับที่ ๑ พ.ศ.๒๕๕๕. ๒)ศ.ดร.สุริชัย หวั่นแก้ว.สนทนาและแลกเปลี่ยนมุมมองการพัฒนา,๒๕ เมษายน ๒๕๕๗,๙ พฤษภาคม   ๒๕๕๗. ๓)นพ.อำพล จินดาวัฒนะ.บรรยาย,๕ มิถุนายน ๒๕๕๗.๔)ศูนย์ศึกษาสันติภาพและความขัดแย้ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย(๒๕๕๖) เอกสารรายงานโครงการวิจัยเพื่อพัฒนาสมรรถนะการเรียนรู้ของระบบการอภิบาลสุขภาพ.

Check Also

ทักทายรายเดือนมีนาคม-เมษายน 2559

ทักทายรายเดือน พบกับ คุณสุทธิพงษ์ วสุโสภาพล ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนปฏิบัติการพื้นที่ สช. ได้ทุกเดือนครับ ทาง www.areahpp.net ได้ปรับวิธีการนำเสนอทักทายรายเดือนในรูปแบบคลิปวีดีโอ เป็นคลิปที่ถ่ายทำง่ายๆด้วยโทรศัพท์มือถือ สามารถสื่อสารได้ด้วยอุปกรณ์ใกล้ตัว เราจะได้พบปะกันบ่อยครั้งมากขึ้น

แสดงความคิดเห็น/แลกเปลี่ยนเรียนรู้
AreaHpp Facebook